İnsan Davranışları
İnsanlar nasıl etkilenir?
İnsan Davranışları nedir?
Bu kategori, insan davranışının ardındaki psikolojik mekanizmaları konu alır: kararlarımızı nasıl verdiğimiz, başkalarından nasıl etkilendiğimiz ve zihnimizin hangi kısayolları kullandığı. Meraklı biri burada bilişsel önyargıları, iknanın işleyiş ilkelerini, duygusal zekâyı ve grup içindeki davranışın nasıl değiştiğini öğrenir. Amaç, günlük hayattaki tercihleri ve etkileşimleri daha net görmeyi sağlamaktır.
Birinden İyilik İstersen Seni Neden Daha Çok Sever?
Sevgi kazanmak istiyorsan iyilik yapmayabilir, iyilik istemen gerekebilir. Ben Franklin etkisi tam da bunu anlatıyor: birine yardım eden kişi, o kişiyi daha çok sevmeye başlıyor.
Önizle→
Neden Tek Bir Aç Çocuk, Milyonlarca Kişiden Daha Çok Yüreğimizi Sızlatır?
Bir araştırma, isimli tek bir kızın hikâyesinin, milyonların istatistiğinden çok daha fazla bağış topladığını gösterdi. Dahası, o hikâyeye rakam eklemek yardımı azalttı.
Önizle→
Tek Bir Müttefik Neden Gruba Direnmeni Kolaylaştırır?
Asch'in ünlü deneyinde tek bir kişi bile doğruyu söylediğinde grup baskısına uyum çöküyor — hem de o müttefik farklı bir yanlış cevap verse bile. Kırılan şey yalnızlık hissi.
Önizle→
Milgram Deneyinin Anlatılmayan Kısmı: İtaat Aslında Ne Kadar Kolay Kırılıyordu?
Milgram deneyinin ünlü %65 rakamı hikayenin yarısı. Az bilinen varyasyonlar itaatin aslında kırılgan olduğunu, direnmek için tek gerekenin başka bir direnen olduğunu gösteriyor.
Önizle→
Otel Havlusunu Tekrar Kullanmanı Sağlayan Şey Çevre Sevgin Değil, Komşunu Merak Etmen
Otel banyosundaki o küçük kart neden "çevreyi koru" değil de "misafirlerin çoğu havlusunu tekrar kullanıyor" diyor? Çünkü bir psikoloji deneyi, ahlak dersinin başkalarının ne yaptığı kadar işe yaramadığını gösterdi.
Önizle→
Karşındakinin Bacak Bacak Üstüne Atmasını Neden Farkında Olmadan Kopyalarsın?
Bir sohbette karşındaki bacak bacak üstüne atınca sen de atarsın, o öne eğilince sen de eğilirsin. Buna bukalemun etkisi deniyor; farkında olmadan yaptığın bu taklit ilişkileri yapıştıran gizli bir tutkal.
Önizle→
Bir Kişinin Yüzü Neden Milyonların Kaderinden Daha Çok Yürek Burkar?
Tek bir kurbanın ismi ve yüzü belliyken yardım duygumuz zirve yapar; sayı büyüdükçe hislerimiz uyuşur. Buna "belirlenebilir kurban etkisi" deniyor ve içimizi Slovic'in araştırmaları açıklıyor.
Önizle→
Sen Beni Tanıyamazsın Ama Ben Seni Okudum: Asimetrik İçgörü Yanılsaması
İnsanlar başkalarını, o kişilerin kendilerini tanıdığından daha iyi tanıdıklarına inanır. Kendi içimizi "kimse göremez" sanırken, karşımızdakini bir bakışta çözdüğümüzü düşünürüz. Bu tek yönlü yanılsamanın adı var.
Önizle→
Golem Etkisi: "Bu Çocuktan Bir Şey Olmaz" Dendiğinde Ne Oluyor?
Bir öğretmenin düşük beklentisi, farkında olmadan çocuğa daha az dikkat, daha az süre ve daha kolay sorular sunmasına yol açar. Sonuç: ölçülebilir bir performans düşüşü.
Önizle→
Kara Koyun Etkisi: Neden Kendi Ekibimizin Hainini Rakibinkinden Daha Sert Yargılarız?
Kendi grubumuzun kuralı bozan üyesine, aynı şeyi yapan rakip gruptakinden çok daha sert davranırız. Çünkü o kişi bizim itibarımızı, kimliğimizi tehdit eder.
Önizle→
İyi Bir Şey Yaptıktan Sonra Neden Kendimizi Ufak Bir Bencilliğe Hakkımız Var Sanırız?
Erdemli bir davranışın ardından zihnin bir "ahlak kredisi" biriktirdiğini ve sonrasında daha bencil ya da az etik seçimleri kendine hak gördüğünü fark ettin mi? Buna ahlaki lisanslama deniyor.
Önizle→
Kalabalıkta Kimse Yardım Etmez mi? Kameralar Tam Tersini Söylüyor
"Kalabalıkta kimse kılını kıpırdatmaz" dediğimiz o meşhur kural, 200'den fazla gerçek sokak kavgasının kamera kaydında çökertildi: tehlike arttıkça müdahale 19 kat yükseldi, kalabalık büyüdükçe biri koştu.
Önizle→İnsan Davranışları üzerine okumalar
Bu kategoriyle ilgili kısa blog yazıları — dinlemeden önce ya da sonra oku.
Bilişsel Önyargılar: Zihnimizin Bize Oynadığı 8 Oyun
Zihnin, sen farkında olmadan kararlarını çarpıtır. Kahneman ve Tversky'nin ortaya koyduğu 8 bilişsel önyargıyı günlük örneklerle tanı ve fark et.
Duygusal Zeka: IQ'dan Daha mı Önemli?
Duygusal zeka gerçek bir beceri mi, yoksa abartılmış bir slogan mı? EQ'nun bileşenleri, IQ'yla ilişkisi ve bilimin dürüst çerçevesi bu yazıda.
İkna Biliminin 6 İlkesi (ve Onlara Karşı Nasıl Korunursun?)
Satıcılar, reklamlar ve pazarlıkçılar aynı altı psikolojik düğmeye basar. Robert Cialdini'nin ikna ilkelerini tanı, üzerinde nasıl kullanıldığını fark et.
İnsan Davranışları hakkında merak edilenler
Bilişsel önyargı nedir, neden hepimizde var?
Bilişsel önyargı, zihnin hızlı karar vermek için kullandığı ama bazen bizi yanıltan düşünme kısayollarıdır. Beyin sınırlı zaman ve enerjiyle çalıştığı için bu kestirmeler çoğu durumda işe yarar; ancak doğrulama yanlılığı ya da çıpalama etkisi gibi durumlarda sistematik hatalara yol açabilir.
İnsanları ikna eden temel ilkeler nelerdir?
İkna psikolojisinde sık geçen ilkeler karşılıklılık, tutarlılık, sosyal kanıt, otorite, sevgi/beğeni ve kıtlıktır. Bunlar bir hile değil, insanların doğal karar eğilimleridir; nasıl işlediklerini bilmek hem daha bilinçli karar vermeye hem de yönlendirilmeyi fark etmeye yardımcı olabilir.
Merak'ta insan davranışları hakkında ne bulabilirim?
Sitede bu konuyla ilgili blog yazıları ve kavramları açıklayan sözlük içerikleri bulabilirsin; bilişsel önyargılar, ikna ilkeleri, duygusal zekâ ve kalabalık psikolojisi gibi başlıklar bu kategoride yer alır. Kısa sesli anlatımları dinlemek için Merak uygulamasını App Store veya Google Play'den indirebilirsin.
Tüm İnsan Davranışları içeriklerini sesli dinle
Kısa anlatımları arka planda çal, çevrimdışı indir, serini sürdür. İlk ay ücretsiz.