Kavramların kısa ve net tanımı
Bilişsel önyargıdan stoacılığa, bileşik faizden kara deliğe — merak ettiğin kavramı tek cümlede yakala, iki dakikada kavra. Her tanım, konuyu derinleştiren yazıya bağlı.
64 kavram
Abilene Paradoksu
Abilene paradoksu, bir grubun hiçbir üyesinin aslında istemediği bir karara hep birlikte "evet" diyerek varmasıdır.
Oku→Algoritma
Algoritma, bir problemi çözmek veya bir işi tamamlamak için adım adım izlenen, sonlu ve iyi tanımlanmış kurallar dizisidir.
Oku→Alışkanlık Döngüsü
Alışkanlık Döngüsü, bir davranışın otomatikleşmesini sağlayan işaret (tetikleyici), rutin (davranış) ve ödül üçlüsünden oluşan tekrar eden nörolojik örüntüdür.
Oku→Aralıklı Tekrar
Aralıklı Tekrar, bilgiyi giderek uzayan zaman aralıklarıyla tekrar ederek uzun süreli hafızaya yerleştirmeyi hedefleyen bir öğrenme yöntemidir.
Oku→Arketip
Arketip, edebiyatta farklı kültür ve dönemlerde tekrar tekrar beliren evrensel karakter, imge veya kalıptır; kahraman, bilge ihtiyar ya da gölge gibi tanıdık örüntülerdir.
Oku→Bedava Etkisi
Bedava etkisi, bir şeyin fiyatı sıfıra indiğinde ona duyulan talebin, fiyat farkının açıklayabileceğinden çok daha fazla artmasıdır.
Oku→Beden Dili
Beden dili, duyguları ve niyetleri sözcükler olmadan; mimik, jest, duruş, göz teması ve kişilerarası mesafe gibi işaretlerle ileten sözsüz iletişim biçimidir.
Oku→Bileşik Faiz
Bileşik faiz, kazanılan faizin de anaparaya eklenerek bir sonraki dönemde kendisinin de faiz üretmesiyle, paranın zaman içinde katlanarak büyümesidir.
Oku→Bilişsel Önyargı
Bilişsel önyargı, zihnin bilgiyi işlerken mantık ve olasılıktan sistematik biçimde sapması sonucu, gerçeği çarpıtan öngörülebilir düşünme ve karar hatalarıdır.
Oku→Bilişsel Yük
Bilişsel yük, bir görevi yaparken çalışma belleğine binen toplam zihinsel iştir; yük kapasiteyi aştığında öğrenme ve performans düşer.
Oku→Büyük Patlama
Büyük Patlama, evrenin yaklaşık 13,8 milyar yıl önce aşırı sıcak ve yoğun bir başlangıç durumundan itibaren genişlemeye başladığını açıklayan kozmoloji modelidir.
Oku→Çalışma Belleği
Çalışma belleği, bir işi yaparken gereken bilgiyi kısa süre boyunca zihinde tutup aynı anda onun üzerinde işlem yapmamızı sağlayan sınırlı kapasiteli sistemdir.
Oku→Dikkat Süresi
Dikkat Süresi, bir kişinin dikkatini dağılmadan tek bir uyaran ya da göreve kesintisiz olarak yönlendirebildiği zaman aralığıdır.
Oku→Doğrulama Yanlılığı
Doğrulama yanlılığı, kişinin mevcut inanç ve beklentilerini destekleyen bilgiyi seçici olarak arama, hatırlama ve yorumlama, çelişen kanıtı ise görmezden gelme eğilimidir.
Oku→Dunning-Kruger Etkisi
Dunning-Kruger Etkisi, bir konuda yetkinliği düşük olan kişilerin kendi eksikliğini fark edemeyip becerilerini olduğundan yüksek sanması eğilimidir.
Oku→Duygusal Zeka
Duygusal zeka, kişinin kendi ve başkalarının duygularını fark etme, anlama, ayırt etme ve bu bilgiyi düşünme ile davranışı yönlendirmek üzere kullanma yeteneğidir.
Oku→Düşünce Deneyi
Düşünce deneyi, gerçekte yapılması gerekmeyen kurgusal bir senaryoyu zihinde işleterek bir kuramın ya da sezginin sonuçlarını sınama yöntemidir.
Oku→Ego Tükenmesi
Ego tükenmesi, öz-denetimin sınırlı bir kaynağa dayandığını ve kullanıldıkça geçici olarak azaldığını öne süren, son yıllarda ciddi biçimde tartışmaya açılmış kuramdır.
Oku→Eleştirel Düşünme
Eleştirel düşünme, bir iddiayı, bilgiyi veya argümanı olduğu gibi kabul etmeden; kanıtları, varsayımları ve mantıksal tutarlılığı sorgulayarak değerlendiren düşünme becerisidir.
Oku→Empati
Empati, bir başkasının duygularını ve bakış açısını onun yerine kendini koyarak anlama ve hissetme kapasitesidir; onaylamayı değil, karşındakinin iç dünyasını kavramayı ifade eder.
Oku→Enflasyon
Enflasyon, bir ekonomideki mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin zaman içinde sürekli artması ve buna bağlı olarak paranın satın alma gücünün düşmesidir.
Oku→Erteleme (Procrastination)
Erteleme, yapılması gereken bir işi olumsuz sonuçlarını bilerek de olsa gönüllü biçimde geciktirme eğilimidir; genellikle bir öz düzenleme sorunu olarak görülür.
Oku→Fırsat Maliyeti
Fırsat maliyeti, bir seçim yaptığında vazgeçtiğin en iyi alternatifin sana sağlayabileceği değerdir; yani bir şeyi seçmenin gerçek bedeli, kaçırdığın en iyi diğer seçenektir.
Oku→Finansal Okuryazarlık
Finansal okuryazarlık, para kazanma, harcama, bütçeleme, tasarruf, borç ve yatırım gibi konuları anlayıp bilinçli para kararları verebilme becerisidir.
Oku→Girişimci Zihniyeti
Girişimci Zihniyeti, belirsizlik altında fırsatları görmeyi, hesaplı risk almayı ve kaynak kısıtlarına rağmen değer üretmeyi önceleyen bir düşünme ve davranış biçimidir.
Oku→IKEA Etkisi
IKEA etkisi, insanların kendi emeğiyle ürettiği ya da monte ettiği şeylere, nesnel değerinin üzerinde bir değer atfetmesidir.
Oku→Ikigai
Ikigai, Japon kültüründe kişiye yaşamda anlam ve "yaşamaya değer kılan" bir his veren şeyi ifade eden kavramdır.
Oku→İçsel Motivasyon
İçsel motivasyon, bir davranışı dışsal ödül ya da baskı için değil, faaliyetin kendisinden alınan doyum, ilgi veya anlam nedeniyle sürdürme eğilimidir.
Oku→İkna İlkeleri
İkna İlkeleri, insanların bir talebe "evet" deme olasılığını artıran ve psikolog Robert Cialdini'nin sistemleştirdiği karşılıklılık, tutarlılık, sosyal kanıt, otorite, beğeni ve kıtlık gibi davranışsal eğilimlerdir.
Oku→Kaizen
Kaizen, Japonca kökenli, "sürekli iyileştirme" anlamına gelen; iş ve yaşamda küçük ama düzenli değişikliklerle zamanla büyük gelişim hedefleyen yönetim felsefesidir.
Oku→Kalabalık Psikolojisi
Kalabalık psikolojisi, bireylerin bir topluluk içindeyken tek başlarına davranışlarından farklı, daha duygusal ve kolektif biçimde hareket etme eğilimini inceleyen sosyal psikoloji alanıdır.
Oku→Kapı Eşiği Etkisi
Kapı eşiği etkisi, bir odadan diğerine geçtiğimizde ne yapmaya geldiğimizi aniden unutma eğilimidir.
Oku→Kara Delik
Kara delik, kütle çekiminin o kadar güçlü olduğu bir uzay bölgesidir ki ışık dahil hiçbir şey belirli bir sınırın (olay ufku) içinden dışarı kaçamaz.
Oku→Karar Yorgunluğu
Karar yorgunluğu, art arda çok sayıda karar verdikten sonra kararların niteliğinin düştüğü ve kolay seçeneğe kayma eğiliminin arttığı öne sürülen durumdur.
Oku→Karizma
Karizma, bir kişiyi diğerlerinin gözünde çekici ve etkileyici kılan; güven, sıcaklık ve mevcudiyet duygusu uyandırarak insanları peşinden sürükleyen kişisel etkileme gücüdür.
Oku→Kayıptan Kaçınma
Kayıptan kaçınma, aynı büyüklükteki bir kaybın, bir kazançtan daha güçlü hissedilmesi ve kararlarımızı kaybı önleme yönünde eğmesidir.
Oku→Konformite (Uyma Davranışı)
Konformite, kişinin kendi yargısını grubun görüşüne uydurma eğilimidir; bazen gerçekten ikna olduğu için, bazen yalnızca ayrıksı görünmemek için.
Oku→Kuantum Fiziği
Kuantum fiziği, atom ve atom-altı ölçekteki maddeyi ve enerjiyi, kesikli enerji düzeyleri ve olasılıklarla açıklayan fizik dalıdır.
Oku→Mahkûmun İkilemi
Mahkûmun İkilemi, iki tarafın kendi çıkarına en mantıklı bireysel seçimi yaptığında, işbirliği yapmalarına kıyasla ikisinin de daha kötü sonuçla kaldığı klasik bir oyun teorisi problemidir.
Oku→Merak
Merak, yeni bilgi ya da deneyime yönelik, kişiyi keşfetmeye ve öğrenmeye iten olumlu bir uyarılma ve ilgi durumudur.
Oku→Mikro-Öğrenme
Mikro-öğrenme, bir konuyu kısa, odaklı ve tek bir hedefe yönelik küçük parçalara bölerek öğrenme yaklaşımıdır; her parça tek başına anlam taşır.
Oku→Minimalizm
Minimalizm, bir yaşamı ya da yapıtı yalnızca gerekli öğelere indirgemeyi savunan, sadeliği bilinçli bir tercih olarak öne çıkaran düşünce ve estetik yaklaşımıdır.
Oku→Mitoloji
Mitoloji, bir toplumun tanrılar, kahramanlar ve evrenin kökeni hakkında anlattığı kutsal sayılan mitlerin bütünü ve bu mitleri inceleyen bilim dalıdır.
Oku→Nöroplastisite
Nöroplastisite, beynin deneyim, öğrenme veya hasar sonrasında sinir hücreleri arasındaki bağlantıları yeniden düzenleyerek yapısını ve işleyişini değiştirebilme yeteneğidir.
Oku→Oyun Teorisi
Oyun teorisi, kararlarının sonucu başkalarının seçimlerine de bağlı olan tarafların stratejik davranışını matematiksel olarak inceleyen bir bilim dalıdır.
Oku→Ödeme Acısı
Ödeme acısı, para harcarken hissedilen anlık rahatsızlıktır; ödeme yöntemi bu rahatsızlığı görünür kıldıkça harcama eğilimi azalabilir.
Oku→Öz-Disiplin
Öz-disiplin, kişinin anlık dürtü ve isteklerini uzun vadeli hedefleri doğrultusunda düzenleyerek, dış zorlamaya ihtiyaç duymadan kendini yönlendirebilme becerisidir.
Oku→Psikolojik Güvenlik
Psikolojik güvenlik, bir ekipte kişinin soru sorarken, hata kabul ederken veya fikir öne sürerken cezalandırılmayacağına ya da küçük düşürülmeyeceğine dair ortak inançtır.
Oku→Pygmalion Etkisi
Pygmalion etkisi, bir kişiden yüksek performans beklenmesinin o kişinin performansını gerçekten yükseltebilmesidir.
Oku→Sapir-Whorf Hipotezi
Sapir-Whorf hipotezi, konuştuğumuz dilin dünyayı algılama ve düşünme biçimimizi etkilediğini öne süren dilbilim görüşüdür.
Oku→Seçim Paradoksu
Seçim paradoksu, seçenek sayısı arttıkça karar vermenin zorlaşabildiği ve seçilen sonuçtan duyulan memnuniyetin azalabildiği fikridir.
Oku→Seyirci Etkisi
Seyirci etkisi, bir acil durumda çevrede ne kadar çok kişi bulunursa her bir kişinin müdahale etme olasılığının o kadar azalmasıdır.
Oku→Sol Basamak Etkisi
Sol basamak etkisi, bir fiyatı değerlendirirken en soldaki rakama ağırlık vermemiz ve 19,99'u 20'den orantısız biçimde ucuz algılamamızdır.
Oku→Sorites Paradoksu
Sorites paradoksu, bir yığından tek tek tane çıkarıldığında onu ne zaman yığın olmaktan çıktığını söyleyemememizden doğan belirsizlik problemidir.
Oku→Sosyal Kaytarma (Ringelmann Etkisi)
Sosyal kaytarma, insanların grup hâlinde çalışırken tek başlarına çalıştıklarına kıyasla daha az çaba göstermesidir.
Oku→Stoacılık
Stoacılık, kontrol edilebilenle edilemeyeni ayırt ederek erdeme ve akla uygun yaşamayı, dış olaylara değil kendi yargılarımıza odaklanmayı öğütleyen bir antik felsefe okuludur.
Oku→Taze Başlangıç Etkisi
Taze başlangıç etkisi, yılbaşı, ay başı, doğum günü gibi zaman sınırlarının insanları yeni hedeflere başlamaya daha istekli hâle getirmesidir.
Oku→Tramvay Problemi
Tramvay problemi, kontrolden çıkmış bir tramvayın yönünü değiştirerek beş kişi yerine bir kişinin ölmesine sebep olmanın ahlaken kabul edilebilir olup olmadığını soran düşünce deneyidir.
Oku→Tükenmişlik (Burnout)
Tükenmişlik (burnout), uzun süreli ve iyi yönetilemeyen strese bağlı gelişen; duygusal tükenme, işe/insanlara mesafeli soğuma ve yetersizlik hissiyle kendini gösteren zihinsel-fiziksel bitkinlik halidir.
Oku→Uygulama Niyeti
Uygulama niyeti, bir hedefi "eğer şu durum olursa, şunu yapacağım" biçiminde somut bir zaman, yer ve tetikleyiciye bağlayan planlama yöntemidir.
Oku→Wabi-Sabi
Wabi-sabi, Japon estetiğinde kusurlu, geçici ve tamamlanmamış olanda güzellik bulan; sadelik, doğallık ve zamanın izlerini yücelten bir dünya görüşüdür.
Oku→Yapay Zeka
Yapay zeka, bilgisayar sistemlerinin öğrenme, akıl yürütme ve karar verme gibi insan zekasına özgü işleri veriden yararlanarak yapabilmesini sağlayan teknoloji alanıdır.
Oku→Zeigarnik Etkisi
Zeigarnik etkisi, yarım bırakılmış işlerin tamamlanmış olanlara kıyasla zihinde daha canlı kalması ve kendini hatırlatmasıdır.
Oku→Zihinsel Muhasebe
Zihinsel muhasebe, insanların parayı tek bir havuz gibi değil, kaynağına ve amacına göre ayrı ayrı "hesaplara" bölerek değerlendirme eğilimidir.
Oku→Kavramı dinleyerek içselleştir
Sözlükteki fikirlerin çoğu, uygulamada kısa sesli anlatımlarla seni bekliyor. İndir, günde 5 dakikada öğren.