Algoritma nedir?
Algoritma, bir problemi çözmek veya bir işi tamamlamak için adım adım izlenen, sonlu ve iyi tanımlanmış kurallar dizisidir.
Kısaca
Algoritma, girdileri belirli kurallara göre işleyip bir çıktıya ulaştıran tarif niteliğinde bir plandır. Her adımın net olması ve sürecin bir yerde bitmesi önemlidir; belirsizlik ya da sonsuz döngü olmamalıdır. Bilgisayarlar bir dille yazılmış algoritmaları çalıştırır, ama algoritma kavramı bilgisayardan bağımsızdır; bir yemek tarifi de bir tür algoritmadır. Aynı problem için genellikle farklı algoritmalar tasarlanabilir; bunlar hız ve kaynak kullanımı bakımından karşılaştırılır.
Nasıl işler?
Algoritma, bir işi sonuca ulaştıran adım adım tanımlanmış talimat dizisidir. Üç özelliği taşıması beklenir: adımlar belirsizlik bırakmayacak kadar açık olmalı, sonlu sayıda adımda bitmeli ve aynı girdi için aynı sonucu vermelidir. Bilgisayara özgü bir kavram değildir — bir yemek tarifi ya da uzun bölme işlemi de algoritmadır. Aynı işi yapan farklı algoritmalar bulunabilir ve aralarındaki fark verimliliktedir: bir listedeki ismi baştan sona tek tek aramakla, sıralı listede ortadan bölerek aramak aynı sonuca ulaşır ama liste büyüdükçe ikincisi kıyaslanamayacak kadar hızlanır. Bu yüzden algoritma tasarımının merkezinde "doğru mu" kadar "veri büyüdükçe ne olur" sorusu vardır.
Yaygın yanlış
Sanılan: Algoritmalar tarafsız matematiksel işlemlerdir; insan önyargısı taşımazlar.
Gerçek: Adımların matematiksel olması sonucun yansız olduğu anlamına gelmez. Bir algoritmayı kimin, hangi amaçla, hangi ölçütü en iyilemek üzere tasarladığı sonucu belirler; öğrenen sistemlerde ise geçmiş veride bulunan eşitsizlikler çıktıya taşınabilir. Sosyal medyada "algoritma" denince kastedilen sıralama sistemleri de nötr değildir: neyi öne çıkaracağı bir tasarım tercihidir ve genellikle etkileşimi artırmak üzere ayarlanır.
Nereden geliyor?
Kelime, 9. yüzyılda Bağdat'ta çalışan matematikçi Muhammed bin Musa el-Harezmî'nin adının Latinceye Algoritmi olarak geçmesinden türedi; el-Harezmî'nin Hint rakam sistemiyle hesap üzerine yazdığı eser Avrupa'ya bu yolla ulaştı. "Cebir" sözcüğü de yine onun bir kitabının adından gelir. Kavramın modern biçimsel tanımı ise 20. yüzyılda, Alan Turing ve Alonzo Church'ün hesaplanabilirlik üzerine çalışmalarıyla netleşti.
Günlük hayattan örnek
Bir telefon rehberinde ismi baştan sona tek tek aramak yerine, ortadan açıp yarısını eleyerek ilerlemek bir arama algoritmasıdır. Aynı şekilde bir yemek tarifini sırayla uygulamak da adım adım işleyen bir algoritmadır.
Sohbette şöyle anlat
“Algoritma aslında bir zeka değil, iyi yazılmış bir tarif; asıl marifet aynı sonuca daha az adımla ulaşan tarifi bulmakta.”
Algoritma hakkında sık sorulanlar
Algoritma ile program aynı şey mi?
Değil. Algoritma, işin nasıl yapılacağının dilden bağımsız tarifidir. Program ise bu tarifin belirli bir programlama diliyle bilgisayarın çalıştırabileceği hâle getirilmiş biçimidir; aynı algoritma pek çok dilde programlanabilir.
Sosyal medya algoritması nasıl çalışır?
Genel mantık, kullanıcının geçmiş davranışına bakarak hangi içeriğe tepki verme olasılığının yüksek olduğunu tahmin etmek ve akışı buna göre sıralamaktır. Ayrıntılar platformlar tarafından paylaşılmaz ve sık sık değişir.
Algoritma sadece bilgisayarlara mı özgüdür?
Hayır. Adımları açıkça tanımlanmış ve sonlu her yöntem algoritmadır; yemek tarifi ya da elle yapılan uzun bölme işlemi de bu tanıma girer. Bilgisayarlar bu tarifleri yalnızca çok hızlı uygular.
İlgili kavramlar
Bu kavramı yazıda oku
Yapay Zekâ Nasıl 'Düşünür'? Merak Edenler İçin Sade Bir Anlatım
Yapay zekâ gerçekten düşünür mü, yoksa sadece tahmin mi eder? Büyük dil modellerinin arkasındaki mantığı jargonsuz, dürüst ve abartısız anlatıyoruz.
İnternet Nasıl Çalışır? Bir Mesajın Görünmez Yolculuğu
Bir web sayfası açtığında perde arkasında ne oluyor? Veri paketleri, IP adresleri, DNS ve deniz altı kabloları jargonsuz, sade benzetmelerle anlatılıyor.
Her gün 5 dakika, yeni bir merak
Yüzlerce kavram ve fikir, net sesli anlatımla cebinde. Uygulamayı indir, öğrenmeyi alışkanlığa çevir.